จะก้าวพ้นกับดักรายได้ปานกลางได้อย่า

Freeing the middle income trap?Developing countries, several countries can develop from a country with low income poverty to middle income level. By virtue of the resource advantages, there are abundant natural resources is. Low-wage workers and attract investment from abroad as much. So it can take advantage of the already developed technologies. Trade and investment conditions between the countries in the rest of the globalization cooperation for economic development in the country as many ideas. If there is no strategy that does not use trade with foreign countries, and do not accept foreign investment already. It can take advantage of the opportunities arising from trade and investment between the countries as much.ก่อนเกิดวิกฤตเศรษฐกิจในปี 1997 ประเทศไทยนับว่าจะเป็นประเทศที่มีอัตราการของอัตราการการขยายตัวทางเศรษฐกิจที่มีระดับสูงประเทศหนึ่งในโลก มีการกล่าวขวัญกันมากว่า ประเทศไทยเป็นประเทศที่ประสบความสำเร็จในการพัฒนาเศรษฐกิจ ทั้งทางการเจริญเติบโต การเปลี่ยนแปลงโครงสร้างเศรษฐกิจและการรักษาเสถียรภาพทางเศรษฐกิจ ทั้งยังมีอัตราเงินเฟ้อในระดับต่ำ อย่างไรก็ตาม หลังวิกฤตเศรษฐกิจครั้งใหญ่ แม้เศรษฐกิจไทยสามารถฟื้นตัวกลับมาได้ แต่อัตราการขยายตัวของเศรษฐกิจไทยได้ลดลงมามากเทียบกับช่วงก่อนวิกฤต ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา การขยายตัวทางเศรษฐกิจและการส่งออกของไทยยิ่งมีการชะลอตัวลงมามาก นักเศรษฐศาสตร์หลายคนเป็นห่วงว่าการชะลอตัวลงของเศรษฐกิจไทยในครั้งนี้ไม่ใช่ปรากฏการณ์ที่เกิดจากวงจรธุรกิจในระยะสั้น แต่เกิดจากปัญหาของโครงสร้างเศรษฐกิจไทยที่ไม่มีการปรับตัวมาเป็นเวลานานซึ่งแก้ไขได้ยากกว่าการหลุดพ้นจากกับดักรายได้ปานกลาง เป็นสิ่งที่ทำได้ไม่ง่ายนัก หลายประเทศรวมทั้งประเทศไทยจึงต้องตกอยู่ในกับดักนี้เป็นเวลานานออปัญหาต่างๆที่พบเห็นกันในประเทศที่ไม่สามารถหลุดพ้นจากกับดับที่กล่าวมาในตอนที่แล้ว ดูเหมือนว่าเป็นการสะท้อนให้เห็นถึงสภาพและปัญหาของประเทศไทยในช่วงสองทศวรรษที่ผ่านมาในแทบทุกข้อ ถ้าเราหันมาดูประเทศที่ประสบความสำเร็จในการก้าวพ้นกับดักรายได้ปานกลางในเอเชีย เช่น ญี่ปุ่น เกาหลีและไต้หวัน จะเห็นได้ว่าประเทศเหล่านี้มีความพยายามในการปรับโครงสร้างเศรษฐกิจ พัฒนาเทคโนโลยีและทรัพยากรมนุษย์ และสามารถแก้ไขปัญหาของประเทศที่หมักหมมมาเป็นเวลานานได้ จึงทำให้มีการพัฒนาอุตสาหกรรม เกษตรกรรมและบริการที่ใช้เทคโนโลยีในระดับที่สูงขึ้น ทั้งญี่ปุ่น เกาหลีและไต้หวัน ล้วนต้องประสบกับแรงกดดันในเรื่องอัตราแลกเปลี่ยนเงินตราของประเทศ ซึ่งทำให้ค่าเงินต้องปรับตัวสูงขึ้นอย่างรวดเร็วในครึ่งหลังของทศวรรษ 1980 แต่ประเทศเหล่านี้ก็สามารถปรับตัวจากวิกฤตค่าเงินได้ในช่วงเวลาไม่นานนัก แม้ประเทศญี่ปุ่นจะประสบปัญหากับเศรษฐกิจตกต่ำตั้งแต่ทศวรรษที่ 1990 ถึงปัจจุบัน แต่ถึงปี 1990 ญี่ปุ่นก็เป็นประเทศพัฒนาที่มีรายไดสูงที่ก้าวพ้นกับดักรายได้ปานกลางมานานหลายทศวรรษแล้วนักเศรษฐศาสตร์สำนักต่างๆมีความเห็นที่แตกต่างกันในปัจจัยสำคัญที่เอื้อต่อการเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจ นักเศรษฐศาสตร์จำนวนมากเน้นเรื่องการลงทุนและการสะสมทุน ธนาคารโลกและองค์กรการเงินระหว่างประเทศให้ความสำคัญกับเสถียรภาพทางเศรษฐกิจและการส่งเสริมการส่งออก นักเศรษฐศาสตร์สำนักนีโอคลาสิกส่วนใหญ่เน้นในเรื่องการพัฒนาเศรษฐกิจที่สอดคล้องกับความได้เปรียบโดยเปรียบเทียบของทรัพยากร ประเทศที่มีข้อได้เปรียบโดยเปรียบเทียบในด้านการมีทรัพยากรธรรมชาติที่สมบูรณ์และมีแรงงานราคาถูก เมื่อสถานการณ์เปลี่ยนไป ความได้เปรียบที่มีอยู่เดิมน้อยลงหรือหมดไป ก็ต้องมีการปรับเปลี่ยนยุทธศาสตร์ เช่น พัฒนาเศรษฐกิจที่สอดคล้องกับความได้เปรียบเปรียบเทียบที่มีใหม่ เป็นพัฒนาสินค้าที่ใช้ทุนและเทคโนโลยีมากขึ้น นักเศรษฐศาสตร์บางคนในเรื่องทางสถาบันทางเศรษฐกิจ สังคม และการเมืองที่เอื้อต่อการพัฒนาเศรษฐกิจ เช่น การปราบปรามการทุจริตคอร์รัปชั่น การสร้างสถาบันเพื่อส่งเสริมการศึกษาและวิจัยและการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ เป็นต้นPromote education and research, and human resource development.จะเห็นได้ว่าปัจจัยสำคัญในการพัฒนาเศรษฐกิจไม่ว่าจะเป็นการพัฒนาจากประเทศยากจนสู่ประเทศที่มีรายได้ปานกลาง จากประเทศที่มีรายได้ปานกลางสู่ประเทศที่มีรายได้สูง แม้มีจุดเด่นที่แตกต่างกัน แต่ปัจจัยบางอย่าง เช่นการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ การส่งเสริมเทคโนโลยี การรักษาเสถียรภาพทางเศรษฐกิจ สังคม และการเมือง และการสร้างสาธารณูปโภค เป็นต้น ล้วนเป็นสิ่งที่มีความสำคัญต่อการพัฒนาเศรษฐกิจของประเทศในระยะยาว ในกรณีการก้าวพ้นกับดักรายได้ปานกลาง ประเด็นสำคัญอยู่ที่การปรับตัวหรือการปรับเปลี่ยนยุทธศาสตร์การพัฒนาเศรษฐกิจ ให้สอดคล้องกับสถานการณ์ที่เปลี่ยนแปลงไป รูปแบบและวิถีการพัฒนาเศรษฐกิจนี้เคยใช้มาในช่วงที่พัฒนาจากประเทศยากจนสู่ประเทศรายได้ปานกลาง หรือจากประเทศที่มีรายได้ปานกลางระดับต่ำสู่ระดับสูงจะต้องมีการปรับเปลี่ยนไป นอกจากนี้ปัญหาและอุปสรรคในการพัฒนาประเทศที่มีอยู่โดยเฉพาะที่หมักหมมมาเป็นเวลานาน ต้องมีการแก้ไขให้หมดไป หรือให้ลดน้อยลง กล่าวคือ จะต้องมีการปฏิรูปหรือ “ผ่าตัด” อย่างขนานใหญ่ โดยไม่ใช่เพียงการกระตุ้นการขยายตัวทางเศรษฐกิจในระยะสั้น แต่ยังคงไม่ยอมไปแตะต้องกับปัญหาสำคัญที่เป็นอุปสรรคต่อการพัฒนาประเทศในระยะยาว การกระตุ้นเศรษฐกิจระยะสั้น เช่นการลดดอกเบี้ยและปรับอัตราแลกเปลี่ยน การอัดฉีดเงินเข้าระบบเศรษฐกิจ อาจมีผลต่อการกระตุ้นการขยายตัวทางเศรษฐกิจในระยะสั้นได้บ้าง แต่ก็อาจทำให้ละเลยการแก้ไขปัญหาเศรษฐกิจที่สะสมมาเป็นเวลานาน และลดความพยายามในการปฏิรูปที่มีผลต่อการแก้ไขปัญหาโครงสร้างไปAdvanced middle income trap, freeing it. "Do" may be more important than "doing nothing." If we see examples of successful countries to solve problems of the country from the clutches of the trap, then we might adopt to advance from the clutches of this middle income trap.

จะก้าวพ้นกับดักรายได้ปานกลางได้อย่างไร ?
ประเทศกำลังพัฒนาหลายประเทศสามารถพัฒนาจากประเทศที่มีความยากจนที่มีรายได้ต่ำสู่ประเทศระดับรายได้ปานกลางได้ โดยอาศัยความได้เปรียบทางด้านทรัพยากร คือมีทรัพยากรธรรมชาติที่อุดมสมบูรณ์ มีค่าจ้างแรงงานต่ำ และสามารถดึงดูดการลงทุนจากต่างประเทศเข้ามาได้มาก จึงสามารถใช้ประโยชน์จากเทคโนโลยีที่พัฒนาขึ้นแล้วได้ สภาพการค้าและการลงทุนระหว่างประเทศในยุดโลกาภิวัตน์ เอื้อประโยชน์แก่การพัฒนาเศรษฐกิจในประเทศแหล่านี้ได้มาก ถ้าไม่มีการใช้ยุทธศาสตร์ที่ไม่ติดต่อค้าขายกับต่างประเทศและไม่ยอมรับการลงทุนจากต่างประเทศแล้ว ก็สามารถใช้ประโยชน์จากโอกาสจากการค้าการลงทุนระหว่างประเทศได้มากก่อนเกิดวิกฤตเศรษฐกิจในปี 1997 ประเทศไทยนับว่าจะเป็นประเทศที่มีอัตราการของอัตราการการขยายตัวทางเศรษฐกิจที่มีระดับสูงประเทศหนึ่งในโลก มีการกล่าวขวัญกันมากว่า ประเทศไทยเป็นประเทศที่ประสบความสำเร็จในการพัฒนาเศรษฐกิจ ทั้งทางการเจริญเติบโต การเปลี่ยนแปลงโครงสร้างเศรษฐกิจและการรักษาเสถียรภาพทางเศรษฐกิจ ทั้งยังมีอัตราเงินเฟ้อในระดับต่ำ อย่างไรก็ตาม หลังวิกฤตเศรษฐกิจครั้งใหญ่ แม้เศรษฐกิจไทยสามารถฟื้นตัวกลับมาได้ แต่อัตราการขยายตัวของเศรษฐกิจไทยได้ลดลงมามากเทียบกับช่วงก่อนวิกฤต ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา การขยายตัวทางเศรษฐกิจและการส่งออกของไทยยิ่งมีการชะลอตัวลงมามาก นักเศรษฐศาสตร์หลายคนเป็นห่วงว่าการชะลอตัวลงของเศรษฐกิจไทยในครั้งนี้ไม่ใช่ปรากฏการณ์ที่เกิดจากวงจรธุรกิจในระยะสั้น แต่เกิดจากปัญหาของโครงสร้างเศรษฐกิจไทยที่ไม่มีการปรับตัวมาเป็นเวลานานซึ่งแก้ไขได้ยากกว่าการหลุดพ้นจากกับดักรายได้ปานกลาง เป็นสิ่งที่ทำได้ไม่ง่ายนัก หลายประเทศรวมทั้งประเทศไทยจึงต้องตกอยู่ในกับดักนี้เป็นเวลานานออปัญหาต่างๆที่พบเห็นกันในประเทศที่ไม่สามารถหลุดพ้นจากกับดับที่กล่าวมาในตอนที่แล้ว ดูเหมือนว่าเป็นการสะท้อนให้เห็นถึงสภาพและปัญหาของประเทศไทยในช่วงสองทศวรรษที่ผ่านมาในแทบทุกข้อ ถ้าเราหันมาดูประเทศที่ประสบความสำเร็จในการก้าวพ้นกับดักรายได้ปานกลางในเอเชีย เช่น ญี่ปุ่น เกาหลีและไต้หวัน จะเห็นได้ว่าประเทศเหล่านี้มีความพยายามในการปรับโครงสร้างเศรษฐกิจ พัฒนาเทคโนโลยีและทรัพยากรมนุษย์ และสามารถแก้ไขปัญหาของประเทศที่หมักหมมมาเป็นเวลานานได้ จึงทำให้มีการพัฒนาอุตสาหกรรม เกษตรกรรมและบริการที่ใช้เทคโนโลยีในระดับที่สูงขึ้น ทั้งญี่ปุ่น เกาหลีและไต้หวัน ล้วนต้องประสบกับแรงกดดันในเรื่องอัตราแลกเปลี่ยนเงินตราของประเทศ ซึ่งทำให้ค่าเงินต้องปรับตัวสูงขึ้นอย่างรวดเร็วในครึ่งหลังของทศวรรษ 1980 แต่ประเทศเหล่านี้ก็สามารถปรับตัวจากวิกฤตค่าเงินได้ในช่วงเวลาไม่นานนัก แม้ประเทศญี่ปุ่นจะประสบปัญหากับเศรษฐกิจตกต่ำตั้งแต่ทศวรรษที่ 1990 ถึงปัจจุบัน แต่ถึงปี 1990 ญี่ปุ่นก็เป็นประเทศพัฒนาที่มีรายไดสูงที่ก้าวพ้นกับดักรายได้ปานกลางมานานหลายทศวรรษแล้วนักเศรษฐศาสตร์สำนักต่างๆมีความเห็นที่แตกต่างกันในปัจจัยสำคัญที่เอื้อต่อการเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจ นักเศรษฐศาสตร์จำนวนมากเน้นเรื่องการลงทุนและการสะสมทุน ธนาคารโลกและองค์กรการเงินระหว่างประเทศให้ความสำคัญกับเสถียรภาพทางเศรษฐกิจและการส่งเสริมการส่งออก นักเศรษฐศาสตร์สำนักนีโอคลาสิกส่วนใหญ่เน้นในเรื่องการพัฒนาเศรษฐกิจที่สอดคล้องกับความได้เปรียบโดยเปรียบเทียบของทรัพยากร ประเทศที่มีข้อได้เปรียบโดยเปรียบเทียบในด้านการมีทรัพยากรธรรมชาติที่สมบูรณ์และมีแรงงานราคาถูก เมื่อสถานการณ์เปลี่ยนไป ความได้เปรียบที่มีอยู่เดิมน้อยลงหรือหมดไป ก็ต้องมีการปรับเปลี่ยนยุทธศาสตร์ เช่น พัฒนาเศรษฐกิจที่สอดคล้องกับความได้เปรียบเปรียบเทียบที่มีใหม่ เป็นพัฒนาสินค้าที่ใช้ทุนและเทคโนโลยีมากขึ้น นักเศรษฐศาสตร์บางคนในเรื่องทางสถาบันทางเศรษฐกิจ สังคม และการเมืองที่เอื้อต่อการพัฒนาเศรษฐกิจ เช่น การปราบปรามการทุจริตคอร์รัปชั่น การสร้างสถาบันเพื่อส่งเสริมการศึกษาและวิจัยและการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ เป็นต้นส่งเสริมการศึกษาและการวิจัยและการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์จะเห็นได้ว่าปัจจัยสำคัญในการพัฒนาเศรษฐกิจไม่ว่าจะเป็นการพัฒนาจากประเทศยากจนสู่ประเทศที่มีรายได้ปานกลาง จากประเทศที่มีรายได้ปานกลางสู่ประเทศที่มีรายได้สูง แม้มีจุดเด่นที่แตกต่างกัน แต่ปัจจัยบางอย่าง เช่นการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ การส่งเสริมเทคโนโลยี การรักษาเสถียรภาพทางเศรษฐกิจ สังคม และการเมือง และการสร้างสาธารณูปโภค เป็นต้น ล้วนเป็นสิ่งที่มีความสำคัญต่อการพัฒนาเศรษฐกิจของประเทศในระยะยาว ในกรณีการก้าวพ้นกับดักรายได้ปานกลาง ประเด็นสำคัญอยู่ที่การปรับตัวหรือการปรับเปลี่ยนยุทธศาสตร์การพัฒนาเศรษฐกิจ ให้สอดคล้องกับสถานการณ์ที่เปลี่ยนแปลงไป รูปแบบและวิถีการพัฒนาเศรษฐกิจนี้เคยใช้มาในช่วงที่พัฒนาจากประเทศยากจนสู่ประเทศรายได้ปานกลาง หรือจากประเทศที่มีรายได้ปานกลางระดับต่ำสู่ระดับสูงจะต้องมีการปรับเปลี่ยนไป นอกจากนี้ปัญหาและอุปสรรคในการพัฒนาประเทศที่มีอยู่โดยเฉพาะที่หมักหมมมาเป็นเวลานาน ต้องมีการแก้ไขให้หมดไป หรือให้ลดน้อยลง กล่าวคือ จะต้องมีการปฏิรูปหรือ “ผ่าตัด” อย่างขนานใหญ่ โดยไม่ใช่เพียงการกระตุ้นการขยายตัวทางเศรษฐกิจในระยะสั้น แต่ยังคงไม่ยอมไปแตะต้องกับปัญหาสำคัญที่เป็นอุปสรรคต่อการพัฒนาประเทศในระยะยาว การกระตุ้นเศรษฐกิจระยะสั้น เช่นการลดดอกเบี้ยและปรับอัตราแลกเปลี่ยน การอัดฉีดเงินเข้าระบบเศรษฐกิจ อาจมีผลต่อการกระตุ้นการขยายตัวทางเศรษฐกิจในระยะสั้นได้บ้าง แต่ก็อาจทำให้ละเลยการแก้ไขปัญหาเศรษฐกิจที่สะสมมาเป็นเวลานาน และลดความพยายามในการปฏิรูปที่มีผลต่อการแก้ไขปัญหาโครงสร้างไปการก้าวพ้นกับดักรายได้ปานกลางนั้น “ปัญหาทำอย่างไร” อาจมีความสำคัญมากกว่า “ทำอะไร” หากเราดูตัวอย่างของประเทศที่ประสบความสำเร็จการแก้ไขปัญหาต่างๆของประเทศที่ก้าวพ้นกับดัก แล้วนำมาปรับใช้ เราก็อาจจะก้าวพ้นกับดักรายได้ปานกลางนี้ได้